Yeni Aşkın Arayışlar: “Sapkınlık” mı? Heterojenitenin Yeni Bir Biçimi mi?

Bu çalışma, çağdaş toplumlarda giderek görünür hâle gelen yeni aşkınlık arayışlarını sosyolojik bir perspektifle incelemeyi amaçlamaktadır. Yoga, meditasyon, şamanlık, astroloji ve benzeri spiritüel pratiklerin artan yaygınlığı, dinin modern toplumdaki konumu ve bireyin kutsalla kurduğu ilişki açısından önemli bir dönüşüme işaret etmektedir. Çalışmanın konusu, bu yeni manevî yönelimlerin sosyolojik yaklaşım açısından “sapkınlık” söylemiyle mi, yoksa geç modern toplumlara özgü yapısal heterojenitenin doğal bir sonucu olarak mı değerlendirilmesi gerektiği sorunsalıdır. Çalışma, söz konusu arayışları parçalı biçimde ele alan mevcut literatürün aksine bu yönelimleri bütüncül bir teorik perspektifle açıklayarak alandaki kuramsal boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Kapsam olarak çalışma, klasik din sosyolojisi kuramları ile çağdaş maneviyat literatürünü karşılaştırmalı biçimde ele almakta; özellikle bireyselleşme, sekülerleşme ve kültürel çoğulluk süreçlerinin yeni aşkınlık biçimlerini nasıl şekillendirdiğini tartışmaktadır. Yöntem açısından çalışma kavramsal-kuramsal bir yaklaşım benimsemekte; tarihsel çözümleme, literatür taraması ve kavramsal karşılaştırma tekniklerinden yararlanmaktadır. Bulgular, yeni aşkınlık arayışlarının ne patolojik bir sapma ne de basit bir bireysel tercih olarak görülebileceğini; aksine modern toplumlarda anlam, kimlik ve kutsallık arayışının dönüşümünü yansıtan yapısal bir olgu olduğunu göstermektedir. Çalışma, bu yönelimleri açıklamak için heterojenite temelinde yeni bir kuramsal çerçeve önermektedir.

This study aims to examine the emerging forms of transcendence in contemporary societies from a sociological perspective. The growing prevalence of spiritual practices such as yoga, meditation, shamanism, astrology, and similar traditions indicates a significant transformation in the position of religion within modern society and in the individual’s relationship with the sacred. The central problem addressed in this study concerns whether these new spiritual orientations should be interpreted, from a sociological standpoint, through the discourse of “heresy,” or rather as a natural outcome of the structural heterogeneity characteristic of late modern societies. The study aims to fill the theoretical gap in the field by explaining these orientations through a holistic theoretical perspective, in contrast to the existing literature that addresses such pursuits in a fragmented manner. In terms of scope, the study analyses classical theories of the sociology of religion alongside contemporary spirituality literature, with particular attention to how processes of individualization, secularization, and cultural pluralization shape new forms of transcendence. Methodologically, the study adopts a conceptual-theoretical approach, drawing on historical analysis, literature review, and comparative conceptual techniques. The findings suggest that new transcendence-seeking practices cannot be reduced to pathological deviations or simple individual preferences; instead, they represent a structural phenomenon reflecting transformations in meaning-making, identity formation, and individuals’ engagement with the sacred in modern societies. The study ultimately proposes a new theoretical framework grounded in heterogeneity to explain these emerging orientations.